Chụp X-quang tuyến vú khi đang cho con bú - Những điều cần biết
Nhiều phụ nữ lo lắng rằng chụp nhũ ảnh có tia xạ nên có thể ảnh hưởng đến sữa mẹ và sức khoẻ của bé. Tuy nhiên, phụ nữ đang cho con bú vẫn có thể thực hiện nhũ ảnh khi có chỉ định, bao gồm tầm soát ung thư vú hoặc đánh giá các bất thường ở vú. Việc đang cho con bú không phải là lý do để trì hoãn việc kiểm tra vú bằng nhũ ảnh khi cần thiết. Bài viết này sẽ cung cấp các thông tin và giải đáp một số thắc mắc thường gặp của các bà mẹ về chụp nhũ ảnh trong thời kỳ cho con bú.
1. Nhũ ảnh có ảnh hưởng đến sữa mẹ và em bé không?
Nhũ ảnh (mammography) là kỹ thuật sử dụng tia X liều thấp để tạo hình ảnh tuyến vú, giúp phát hiện và đánh giá các bất thường trong vú, đặc biệt là ung thư vú giai đoạn sớm. Tia X được sử dụng trong nhũ ảnh không làm thay đổi thành phần hay chất lượng sữa mẹ và không lưu lại trong cơ thể sau khi chụp. Vì vậy, sau khi chụp nhũ ảnh:
- Không cần ngừng cho con bú.
- Không cần vắt bỏ sữa.
- Có thể tiếp tục cho bé bú bình thường ngay sau khi chụp mà không cần thời gian chờ.
2. Đang cho con bú có chụp nhũ ảnh được không?
Phụ nữ đang cho con bú vẫn có thể chụp nhũ ảnh khi có chỉ định. Nếu bạn đã đến độ tuổi tầm soát hoặc thuộc nhóm có nguy cơ cao ung thư vú, không nhất thiết phải chờ đến khi cai sữa mới thực hiện tầm soát. Đặc biệt, nếu bạn đang cho con bú và phát hiện bất thường ở vú, việc kiểm tra càng không nên trì hoãn.
Vì sao cần lưu ý điều này?
Trong thời kỳ cho con bú, tuyến vú có thể xuất hiện nhiều thay đổi lành tính như căng sữa, tắc tia tạo thành các bọc sữa, viêm vú hoặc áp-xe vú. Tuy nhiên, ung thư vú vẫn có thể xảy ra trong thời kỳ mang thai và sau sinh, thường được gọi là ung thư vú liên quan thai kỳ (PABC – Pregnancy-Associated Breast Cancer). Những thay đổi của tuyến vú trong thời kỳ mang thai và cho con bú có thể làm việc phát hiện và đánh giá các bất thường trở nên khó khăn hơn, từ đó có thể dẫn đến chậm trễ trong chẩn đoán ở một số trường hợp. Vì vậy, không nên trì hoãn việc tầm soát hay đi khám nếu phát hiện khối bất thường hoặc bất kỳ thay đổi nào ở vú trong thời gian này.
3. Nhũ ảnh có thể khó đánh giá hơn khi đang cho con bú?
Trong thời kỳ cho con bú, tuyến vú có nhiều thay đổi sinh lý như mô tuyến phát triển, giãn các ống tuyến vú nên những thay đổi này có thể làm tuyến vú tăng mật độ và đậm độ trên hình ảnh nhũ ảnh, đôi khi khiến một số tổn thương nhỏ khó quan sát hơn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là nhũ ảnh không thể thực hiện hoặc không có giá trị.
Để giúp khắc phục điều này, cách đơn giản và hiệu quả nhất là bạn cho bé bú hoặc hút sữa trước khi chụp nhũ ảnh. Việc này giúp làm giảm lượng sữa trong tuyến vú, từ đó có thể giảm mật độ mô vú, cải thiện khả năng quan sát hình ảnh, giảm căng tức khi ép vú và giúp người mẹ cảm thấy thoải mái hơn trong quá trình chụp.
4. Chụp nhũ ảnh có đau hơn khi đang cho con bú không?
Khi chụp nhũ ảnh, vú cần được ép trong thời gian ngắn để dàn đều mô vú và tạo hình ảnh rõ nét. Vì vậy, bạn có thể cảm thấy căng tức hoặc hơi khó chịu trong lúc chụp, đặc biệt khi vú đang căng sữa.
Cho bé bú hoặc hút sữa trước khi chụp có thể giúp làm giảm lượng sữa trong vú, từ đó giảm cảm giác căng tức và giúp bạn thoải mái hơn khi chụp.
Nếu cảm thấy đau nhiều hoặc bất thường, hãy thông báo ngay cho kỹ thuật viên để được hỗ trợ và điều chỉnh phù hợp.
5. Các phương pháp khảo sát tuyến vú khác
Có nhiều phương pháp hình ảnh tuyến vú như siêu âm, nhũ ảnh và cộng hưởng từ tuyến vú (MRI). Mỗi phương pháp có ưu điểm và vai trò riêng, vì vậy các phương pháp này bổ sung cho nhau và không thể thay thế hoàn toàn cho nhau.
Siêu âm thường được sử dụng để đánh giá ban đầu khi phụ nữ đang cho con bú xuất hiện khối hoặc bất thường khu trú ở vú. Tùy thuộc vào tuổi, triệu chứng và kết quả siêu âm, bác sĩ có thể chỉ định thêm nhũ ảnh hoặc MRI để đánh giá đầy đủ hơn.
Đối với tầm soát ung thư vú, nhũ ảnh vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt ở phụ nữ đã đến độ tuổi tầm soát hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao. Đang cho con bú không phải là lý do để thay thế nhũ ảnh bằng siêu âm hoặc trì hoãn tầm soát.
| Phương pháp | Ưu điểm chính | Vai trò khi đang cho con bú |
|---|---|---|
| Siêu âm | Đánh giá ban đầu, không tia xạ | Thường được sử dụng khi xuất hiện khối hoặc bất thường khu trú ở vú |
| Nhũ ảnh | Phát hiện ung thư giai đoạn sớm, đặc biệt ở phụ nữ đến tuổi tầm soát hoặc nguy cơ cao | Giữ vai trò quan trọng trong tầm soát, không thể thay thế bằng siêu âm |
| Cộng hưởng từ (MRI) | Đánh giá chi tiết, bổ sung khi cần | Có thể được chỉ định thêm tùy trường hợp |
6. Tài liệu tham khảo
- [1] Peterson MS, Gegios AR, Elezaby MA, et al. Breast Imaging and Intervention during Pregnancy and Lactation. Radiographics. 2023;43(10):e230014.
- [2] Karatekin S, Senol E, Karabayır N. Should Breastfeeding Be Interrupted after Radiological Imaging Examinations? Evidence and Clinical Applications. Children. 2024;11(4):453.
- [3] Reeves RA, Kaufman T. Mammography. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023.
- [4] diFlorio-Alexander RM, Slanetz PJ, Moy L, et al. ACR Appropriateness Criteria® Breast Imaging of Pregnant and Lactating Women. J Am Coll Radiol. 2018;15(11S):S263-S275.
- [5] Zafrakas M, Papasozomenou P, Gerede A, et al. Screening and Diagnostic Mammography During Pregnancy and Lactation: A Systematic Review. 2024.
Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.